عبد الحي حبيبى
36
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
لويك معاصر سبكتگين كه در 27 شعبان 366 ه بر تخت غزنه نشست ، زياده از يك قرنست ، پس محالست كه اين لويك يكنفر باشد . تحليل كلمهء لويك املاى اين نام دودمانى چنان كه ديديم از عصر قبل از اسلام دستخوش كاتبان بوده و در سه نسخه كتيبهء نوشاد بغلان ( حدود 160 م ) بسه املا نوشته شده ، و بعد از ان در دورهء اسلامى نيز بصور مختلفه لاويك و لويك در نسخ خطى به نظر مىآيد ، كه انوك طبقات ناصرى و لويل ملك غزنى در نسخهء خطى مجمع الانساب محمد بن على شبانگارهيى ( 725 ه ) صور محرف آنند . چنين به نظر مىآيد كه كلمهء لويك يا لاويك از لوى بمعنى عظيم يا سردار پنبتو ساخته شده باشد ، و در آخر آن مطابق قوانين اين زبان ( ك ) تجليل الحاق شده ، كه نظاير آن در پنبتو و فارسى فراوانند ، و سوابق تاريخى دارد ، ولى چون در اصل پنبتو اين كلمه در لهجات مختلف تلفظهاى متفاوت دارد لوى - لاوى - ل و ى ، بنابرين صورت مجلل آن هم لويخ - لاويك - لويك و غيره ضبط گرديده و گاهى به تحريف كاتبان بصور انوك يا لويل يا تولك و غيره هم درآمده است . از يك حكايت كتاب كرامات سخى سرور كه در مباحث آينده از ان سخن خواهم راند ، نيز همين ريشه كلمه لويك ثابت مىآيد كه مانند كلمه خداى و خدويك در مورد شاه يا حكمران يا سردار مستعمل بود و من تفصيل آن را با اسناد تاريخى و لسانى در كتاب لويكان غزنه باشباع دادهام به آنجا رجوع شود . حكايتى از لويكان كتابى خطى فارسى مشتمل بر كرامات سلطان سخى سرور بن سيد زين العابدين از سكنهء حدود ملتان متوفى 577 ه مدفون شاه كوت حدود ديرهء غازى خان « 1 »
--> ( 1 ) - براى شرح حال سخى سرور عارف قرن ششم هجرى رجوع شود به خزينة الاصفيا تاليف مفتى غلام سرور لاهورى طبع نولكشور 1914 جلد 2 ص 248 و آب كوثر از شيخ اكرام ص 91 ببعد طبع كراچى 1955 م و گزيتير ضلع جالندهر ، ص 121 و لويكان غزنه ص 84 .